Wapens maken geen vrede

Wereldwijd stegen de militaire uitgaven in 2025 naar $2887 miljard. De militaire uitgaven van de 32 NAVO-leden stegen tot $1581, oftewel 55 procent van het mondiale totaal. Ter vergelijking: het totale budget van de Verenigde Naties bedraagt $68,5 miljard. De aandacht (studie, geld, personele inzet) voor diplomatie, conflictpreventie en geweldloze conflictoplossing valt in het niet vergeleken met alle militaire inspanningen. Bovendien gaan al die militaire uitgaven ten koste van heel veel andere belangrijke dingen: cultuur, zorg, onderwijs.

Hoe zou de wereld er uit zien wanneer we aan het voorkomen van oorlogen evenveel tijd en geld zouden besteden als aan het voorbereiden en uitvechten ervan? We moeten af van het hardnekkige geloof in geweld. Steeds opnieuw zien we dat wanneer zich conflicten voordoen, er naar geweld gegrepen wordt. En steeds opnieuw zien we dat dat niets oplost, maar de problemen én de menselijke ellende vergroot. Als we de democratie willen verdedigen moeten we die versterken. Dat vraagt om handhaving van mensenrechten en internationaal recht, om spreiding van macht, kennis en inkomen en om erkenning van het recht van ieder mens op gelijkwaardigheid en een respectvolle menselijke behandeling.

De Europese Unie begon met een vredesgedachte: als landen onderling economisch verweven zijn zullen ze geen oorlog met elkaar voeren. Maar nu kiest Europa er steeds meer voor om een militair machtsblok te worden, naast de VS, China en Rusland. Nog steeds binnen de NAVO, met Amerikaanse kernwapens en het gebruik van de NAVO commadostructuur, maar daarbinnen een Europese structuur die ook zelfstandig oorlog kan voeren in situaties waarbij de Verenigde Staten niet mee willen doen.

Nog niet zo lang geleden was investeren in wapens door ‘Brussel’ geheel niet aan de orde, dat werd beschouwd als een nationale competentie. Inmiddels wil de Europese Commissie dat er €800 miljard wordt geïnvesteerd in krijgsmachten, militaire mobiliteit en wapenindustrie. De Commissie legt niet uit hoe dat de inwoners van Europa veiliger maakt: het idee dat wapens bijdragen aan vrede en veiligheid wordt als feit geponeerd. Ook is niet onderzocht of er andere opties zijn die een betere bijdrage leveren aan veiligheid. Wij zijn er van overtuigd dat die betere opties er zijn.

Als exporteconomie die een groot deel van zijn grondstoffen moet importeren is Europa veel meer gebaat bij een multipolaire, op internationaal recht gebaseerde wereld dan bij militaire machtsblokkenpolitiek. De wereld opdelen in machtsblokken die met elkaar rivaliseren is gegarandeerd een recept voor nieuwe oorlogen.

Wij willen de mensheid niet indelen in ‘wij’ tegen ‘zij’. Niet op grond van nationaliteit. Niet op grond van religie of huidskleur of culturele identiteit. We lijken meer op elkaar dan dat we verschillen. We willen niet meegaan in een politiek die ons verdeelt. Voor het oplossen van wereldwijde problemen, zoals de klimaatcrisis of pandemieën, zijn we op elkaar aangewezen.

Hoe de wapen­lobby de Europese Unie stuurt

Zowel op Europees niveau als in de EU-lidstaten zelf wordt de relatie tussen beleidsmakers, krijgsmacht en wapen­industrie steeds hechter. Het Europees militair-industrieel complex is in volle ontwikkeling.

De Europese wapenindustrie heeft de wind in de rug. Vraag, omzet, winsten en beurskoersen zijn de afgelopen jaren de lucht in geschoten. De marktwaarde van de Duitse munitieproducent Rheinmetall explodeerde van nog geen € 5 miljard in februari 2022 naar ruim € 77 miljard begin mei 2025, een stijging van ongeveer 1500%. De drie grote EU-wapenbedrijven – Airbus, Leonardo en Thales – zagen hun orderboeken gevuld worden met miljarden aan nieuwe opdrachten.

Europa bevindt zich in een tijd van enorme militarisering en bewapening. Met een beroep op de, niet door feiten onderbouwde, dreiging van een Russische aanval nam de EU de afgelopen jaren een reeks nieuwe maatregelen om de wapenindustrie te steunen, met de miljarden euro’s die daarbij horen. De industrie zelf plukt hierbij ook de vruchten van jarenlang intensief lobbyen, waarbij steeds nauwere banden met beleidsmakers worden gekoesterd.

De ontwikkeling van een militair Europa

De Europese Unie is al langer dan de oorlog in Oekraïne bezig met de uitwerking van een eigen defensiebeleid en de opbouw van militaire capaciteit. De Russische invasie van Oekraïne zette daar een turbo op. In 1999 werd het Europees Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB ) officieel opgericht. Dit gebeurde in de context van de oorlog in voormalig Joegoslavië. Het EVDB stelde de Europese Unie in staat om militaire operaties uit te voeren. Dit beleid werd verder vormgegeven in de European Security Strategy in 2003 en diens opvolger, de EU Global Strategy,in 2016. Die twee documenten schreven een graduele uitbreiding van de militaire aspiraties van de EU voor. In datzelfde jaar 2016 werd ook het European Defence Action Plan gepresenteerd, waarin voor het eerst grootschalige financiering van de wapenindustrie werd opgenomen.

LavaMedia