Mijn naam is Leo van Bergen, een medisch historicus die voornamelijk schrijft over de relatie tussen oorlog en geneeskunde. Ik ben 7 jaar lang redacteur geweest van Medicine, Conflict and Survival, het wetenschappelijke tijdschrift van de International Physicians for the Prevention of Nuclear War, Nobelprijswinnaar 1985. Nu ben ik hoofdredacteur van de Nieuwsbrief van Artsen voor Vrede, de Nederlandse tak van de IPPNW, in Nederland een van de drijvende krachten achter de International Campaign to Abolish Nuclear Weapons, Nobelprijswinnaar 2017. Het is die organisatie, Artsen voor Vrede, die ik hier vertegenwoordig.
Het is de overtuiging van Artsen voor Vrede dat de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki een misdaad tegen de menselijkheid waren, met zijn in twee klappen zo’n 250.000 doden en daarnaast een veelvoud aan zieken en gewonden, van wie velen nog geboren moesten worden. Deze atoombommen hebben, zoals de rechtvaardiging van hun gebruik luidt, ook geen einde gemaakt aan de oorlog, waardoor een invasie van Japan werd voorkomen die eveneens vele levens zou hebben gekost. Platgebombardeerde steden waren er al meer in Japan en die hebben dat effect ook niet gehad. Het was de zeer succesvol verlopende inval van Stalins Sovjetunie in Mantsjoerije die de Japanse regering en keizer Hirohito tot het besluit van overgave aan de Verenigde Staten bracht. Liever overheerst door democratische kapitalisten dan door autocratische communisten.
Echter, dat Japan al andere steden in de as gelegd had zien worden, betekent niet dat er geen verschil zit tussen de vuurstormen die bijvoorbeeld hoofdstad Tokio in de as hadden gelegd en de vuurflits en luchtdrukgolf en straling die Hiroshima en Nagasaki teisterden. Tokio kende in die tijd 52.000 inwoners per km2. Hiroshima en Nagasaki respectievelijk 14.000 en 26.000. Van Tokio werden 39,5 km2 vernietigd. Van Hiroshima en Nagasaki 11,75 en 4,5. Het aantal doden per km2 was echter 2.080 in Tokio tegen 6.000 en 8.000 in Hiroshima en Nagasaki en het aantal gewonden per km2 4.720 in de Japanse hoofdstad en 12.000 en 16.800 in de twee steden waar Little Boy en Fat Man op werden afgegooid. Veel beter kan het enorme verschil tussen een zogenaamd conventioneel bombardement en een nucleaire detonatie niet worden uitgelegd, waarbij het lange-termijn effect van de straling nog buiten beschouwing wordt gelaten.
Ik hoef hier niet verder in te gaan op de enorme destructie die het gevolg is van de inzet van kernwapens zowel tijdens hun gebruik als daarna; behalve door de straling ook door de nucleaire winter die op een kernontploffing volgt. Die is ieder van jullie bekend en daar is ieder van jullie van doordrongen. Maar waar velen niet of in ieder geval te weinig van zijn doordrongen, ook medici niet, is dat er geen hulpverlening tegenover die onvoorstelbare hoeveelheid dood en verderf zal staan. Medische hulp is onmogelijk, niet alleen vanwege de aard en hoeveelheid van de wonden, maar eveneens omdat ook de gezondheidswerkers – artsen, verplegers, ambulancepersoneel eerder zelf hulp nodig zullen hebben dan dat ze die kunnen verlenen, als ze al in leven zijn uiteraard. En indien bestraald, is het zeer de vraag of ze binnen enigszins afzienbare tijd zover hersteld zullen zijn dat ze wel aan hulpverlening toe zullen komen. Verder zijn medicatie en medische hulpmiddelen in het absolute niets opgelost of vanwege straling volledig onbruikbaar. Bovendien zal de medische infrastructuur – ziekenhuizen, hulpposten – vernietigd zijn. Het is deze zekerheid van medisch falen die het Internationale Rode Kruis er enkele jaren geleden toe bracht om, ondanks haar immer beleden politieke neutraliteit, zich volledig achter het streven naar kernontwapening te plaatsen.
Ja maar, zullen voorstanders van kernbewapening zeggen, door kernwapens is sinds 1945 de vrede een feit. Behalve dat dit ontkent dat er gedurende al die decennia in de periferie van de rijke Trans-Atlantische, Westerse, landen continu zogenaamde proxy-oorlogen zijn gevoerd, ontkent dit ook dat door het bezit van kernwapens agressieve staten zich, en nog terecht ook, onschendbaar achten en anderen met dreiging van inzet van die wapens hun wil opleggen. Daarbij komt dat die redenatie ervan uitgaat dat er altijd en overal bedachtzame, gewetensvolle politici en militairen over de inzet ervan beschikken. We weten allemaal dat dit, zeker heden ten dage, niet meer het geval is. Maar bovenal ontkent die redenatie dat er nooit of te nimmer menselijke vergissingen optreden en dat er zich nooit of te nimmer computerfouten voordoen. Ook daarvan weten we dat dat allesbehalve het geval is. Al een aantal malen is de mensheid, alle flora en fauna, de aarde, aan totale vernietiging ontsnapt. De keer in 1983 dat Stanislav Petrov de wereld redde door tegen het bevel van zijn superieuren in niet meteen te reageren op allerlei puntjes op zijn computerscherm die op een kernaanval wezen, is slechts het bekendste voorbeeld. Het is ook die mogelijkheid van menselijke vergissingen en computerstoringen of digitale hacks die aantoont dat, al zal de kennis om kernwapens te maken nooit meer verdwijnen, het toch beter is er maar geen in voorraad te hebben. Wapens die er niet zijn kunnen ook niet per ongeluk afgaan.
Om die dreiging weg te nemen is veel nodig, maar een wereldwijd verbod op niet alleen het gebruik maar ook het produceren van alle kernwapens, groot en klein, zoals in 1925 al met gas is gebeurd, is de allereerste, noodzakelijke stap, en zowel de IPPNW als Artsen voor Vrede zullen de noodzaak daarvan altijd blijven benadrukken. Kracht leidt niet tot vrede, alleen tot overheersing door de sterkste. Wie vrede wil, bereide zich voor op vrede.
